Het Compagnietheater is gehuisvest in de voormalige kerk van de Hersteld Lutherse Gemeente. De Lutheranen wilden in de 18eeeuw een eigen kerkgebouw aan de Kloveniersburgwal. Het stadsbestuur was akkoord, maar wel op voorwaarde dat het gebouw niet de uiterlijke kenmerken van een kerk, met toren en klok, zou krijgen. Stadsarchitect Abraham van der Hart werd gevraagd het kerkgebouw te ontwerpen. De classicistische gevel aan de Kloveniersburgwal is eigenlijk de zijgevel van de kerk. De entree voor de kerkgangers was gelegen in de Spinhuissteeg. Eind jaren ’50 verloor het gebouw zijn kerkelijke functie. In die periode kwam het archief van de Nederlandse Bank in de kerk. De monumentale elementen zoals het Strümpfler orgel, het grootste barokorgel van deze maker, en de preekstoel kregen een herbestemming, respectievelijk in de St. Eusebius kerk in Arnhem en de Nederlands-Hervormde kerk in Elst. Vele meters archiefkasten van de Nederlandse Bank stonden destijds in het schip van de kerk. Na een periode van leegstand, is in 1995 de voormalige kerk verbouwd door architectenbureau Mecanoo van Francine Houben tot theater. Artistiek directeur Theu Boermans heeft tot 2009 met zijn gezelschap de Theatercompagnie vele spraakmakende voorstellingen gemaakt in dit huis. Nu is het aan de nieuwe generatie makers om hier toneel te maken, waarmee wordt gereflecteerd op de wereld om ons heen. Een nieuwe lichting makers die zich bevlogen en betrokken aan u presenteert. 

Geschiedenis locatie Kloveniersburgwal / Compagnietheater 
Eind 15e eeuw wordt de Kloveniersburgwal uitgegraven als stedegracht van Amsterdam, samen met de Geldersekade en het Singel. Daarmee komt er een grens tussen de centrale stad en het daaromheen liggende polderlandschap, toen grotendeels nog onbevolkt.

De gracht loopt van de Sint Antoniespoort, tegenwoordig de Waag, naar het zuiden, waar hij uitkomt op de Amstel. Aan de stadszijde wordt een muur gebouwd, met drie kleine muurtorens en een grote muurtoren, met daaraan grenzend het Bethaniënklooster en de daarbij behorende tuinen en boomgaarden.

 Dolhuis
Het Dolhuis (prent, 1663)

De Kloveniersburgwal dankt zijn naam aan een onderdeel van de schutterij dat kloveniers werd genoemd, naar het geweer dat de manschappen gebruiken. Zij komen bijeen in de Kloveniersdoelen op de hoek van de Kloveniersburgwal en de Nieuwe Doelenstraat. Later hangt hier ook hun groepsportret, rond 1640 in opdracht geschilderd door Rembrandt van Rijn. Toen heette het nog ‘De compagnie van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren’, maar het is bekend geworden als ‘De Nachtwacht’ en hangt tegenwoordig in het Rijksmuseum.

 1869
 Kloveniersburgwal met zicht op kerk (prent, 1869)

In de loop van de Gouden Eeuw komt er een aanzienlijke stadsuitbreiding, de huidige Nieuwmarktbuurt begint zijn vorm te krijgen, vanaf de Sint Antoniebreestraat richting het IJ. Er komt bedrijvigheid, er worden woningen gebouwd. De Oude Schans en Zwanenburgwal worden aangelegd en er komen nieuwe stadswallen. De Kloveniersburgwal verliest haar functie als verdedigingsgracht en de oude stadsmuur wordt gesloopt. Er komt bebouwing voor in de plaats, waaronder het Spinhuis (de vrouwengevangenis) en het Dolhuis (het gekkenhuis).

Kerk
Interieur van de Lutherse kerk (foto, c.a. 1925)

Op de hoek van de Oude Hoogstraat komt het Oost-Indisch Huis, dat dienst doet als bestuurs- en administratiekantoor voor de bewindvoerders van de Amsterdamse kamer van de Vereenigde Oostindische Compagnie. Ook zijn hier de bijeenkomsten van de Heren XVII, de centrale directie van de VOC. 

Tot 1791 stond op de plek van het Compagnietheater het Paulus Broederen Klooster en het Dolhuis. 
Het gebouw is in 1793 ontworpen door stadsarchitect Abraham van der Hart voor de Hersteld Evangelisch Lutherse Gemeente, in de toen in zwang zijnde classicistische stijl.

 

1909
Een te water geraakt paard wordt aan wal gebracht (foto, 23 januari 1909)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog - vanaf februari 1941- was de Kloveniersburgwal de grens van de door de Duitsers afgesloten Joodse wijk. In de 'Jodenhoek' (tussen het Centraal Station, de Kloveniersburgwal, Waterlooplein, Valkenburgerstraat en Prins Hendrikkade leefden, naast niet-Joden, meer dan 25.000 Joden.

Tot 1956 deed het pand als kerk dienst en stond de tekst ‘En zy bleven volstandig in de leere der apostelen’ nog prominent op de voorgevel. Daarna huist tijdelijk het archief van de Nederlands Bank in het gebouw. Daarna komt het leeg te staan.

In 1995 heeft architectenbureau Mecanoo uit Delft de kerk verbouwd tot theater. Het interieur van de Compagnietheater is nu een geslaagde combinatie tussen historische en moderne elementen. De gevel is onveranderd gebleven maar het interieur is ingrijpend aangepast, met behoud van de oude structuur.

 

1910
Kloveniersburgwal met uitzicht op de Lutherse kerk (foto, c.a. 1910)

1950
Lutherse kerk (foto, 1950)

 598.3165.compagnietheater.jpg
Het Compagnietheater (foto Deen v/d Meer, 2013)

 
Design } GOING & CMS } Masterwebber Home } Sitemap } Contact }